AIM

Projekt konkursowy Polaricum na terenie ZOO w Chorzowie

PROJEKT KONKURSOWY - KONKURS STUDIALNY 2016 r- II NAGRODA

1. CEL PROJEKTU

1.1 Opracowanie  wieloaspektowej i spójnej wewnętrznie programowo-przestrzennej koncepcji przedsięwzięcia” Polaricum”  ,uwzględniającej w sposób szczególny dobrostan zwierząt i warunki obsługi  przy jednoczesnym zapewnieniu atrakcyjności oferty edukacyjnej przedsięwzięcia oraz najwyższą jakość zaproponowanych rozwiązań konstrukcyjno – architektonicznych .
1.2 Stworzenie szczegółowego programu edukacyjnego i efektownej wizji ekspozycji atrakcyjnej dla zwiedzających oraz propozycja hodowli w ogrodzie zoologicznym różnych gatunków zwierząt z strefy klimatów okołobiegunowych mają uświadamiać społeczeństwo, że podejmowane działania wywierają znaczny wpływ na środowisko. Zasady organizacji codziennego życia mogą się przyczynić do spowolnienia tempa topnienia lodów Arktyki i Antarktyki, a co za tym idzie możliwości dalszego egzystowania w naturalnym środowisku zwierząt, które obecnie są zagrożone wyginięciem.

2. ZAŁOŻENIA PROJEKTOWE - UWARUNKOWANIA LOKALIZACYJNE

Teren objęty opracowaniem zlokalizowany jest w północno – zachodniej części Śląskiego Ogrodu Zoologicznego w Chorzowie. Obecnie obszar ten jest silnie zadrzewiony, co wiąże się z koniecznością wycinki drzew, które kolidują z projektowanym zagospodarowaniem terenu. Zakłada się pozostawienie części istniejących drzew, zwłaszcza wzdłuż granicy opracowania ze względu na konieczność zacienienia wybiegów dla zwierząt od strony południowo – zachodniej.
Sugeruje się również przeniesienie w inne miejsce istniejącego placu zabaw, który znajduje się poza obszarem opracowania. Koncepcja zakłada lokalizację nowego placu zabaw o tematyce związanej z główną myślą przewodnią założenia „Polaricum”. Istniejący plac zabaw koliduje z projektowaną strefą wejściową do budynku głównego.
Uwarunkowania związane z nachyleniem terenu stanowią podstawę do opracowania koncepcji projektowej. Naturalne ukształtowanie terenu warunkuje lokalizację ścieżek pieszych na różnych poziomach, a co za tym idzie punkty widokowe z różnych perspektyw.
W projekcie dojazd do stacji transformatorowej adaptuje się na dojazd techniczny dla założenia „Polaricum”. Sam budynek stacji transformatorowej znajduje się poza zakresem opracowania.
Nie projektuje się dodatkowego wejścia do Śląskiego Ogrodu Zoologicznego od zachodu. Brama wjazdowa zlokalizowana w tej części nie stanowi atrakcyjnego wejścia na teren ZOO. Znajduje się ona od strony drogi prowadzącej przez las, rzadko uczęszczanej przez pieszych. Przy założeniu funkcji edukacyjnej nakierowanej dla wszystkich grup wiekowych społeczeństwa, łącznie z funkcją wymiany myśli i doświadczeń naukowych, proponowane wejście nie stanowi zachęcającej pod względem komunikacyjnym trasy dojścia i dojazdu do miejsca konferencyjnego i spotkań naukowych.
Obecnie na terenie opracowania  znajdują się drogi techniczne. W koncepcji projektuje się nowe ścieżki piesze przeznaczone dla zwiedzających.

3. IDEA PROJEKTU

Idea projektu oparta jest na podstawowym założeniu konkursowym – zagwarantowaniu dobrostanu zwierzętom jako aspektu nadrzędnego nad zapewnieniem publiczności wrażeń wizualnych i równocześnie stworzeniu poznawczej ścieżki edukacyjnej z elementami multimedialnymi pokazującej zwiedzającym niedostępne tereny Arktyki i Antarktyki. „Wyprawa na biegun” to hasło przewodnie dla całego przedsięwzięcia, którego priorytetem jest pokazanie problemu globalnego ocieplenia klimatu i jego skutków. Proponowana koncepcja również ma na celu podniesienie rangi miejsca jakim jest Śląski Ogród Zoologiczny poprzez:
- stworzenie zaplecza naukowego
- stworzenie możliwości obserwacji zwierząt polarnych w pawilonach
- uatrakcyjnienie oferty Śląskiego Ogrodu Zoologicznego poprzez elementy multimedialne
- szeroko pojęta edukacja ekologiczna pokazująca możliwości ratowania ginących gatunków zwierząt
- pokazanie budynku stacji arktycznej
- edukacja poprzez zabawę – tematyczny plac zabaw dla najmłodszych z górą lodową, krami i polarną stacją badawczą

W koncepcji programowo – przestrzennej przedsięwzięcia „Polaricum” największą część obszaru opracowania przeznacza się na wybiegi dla zwierząt. Sektory wyposażone w niezbędne elementy, obsługiwane przez zespół pawilonów mają przypominać środowisko naturalne tak, by zwierzęta czuły się bezpiecznie w otoczeniu. To człowiek poznaje i wnika w środowisko ich życia. Zwierzęta, które będą przebywać w ZOO, obecnie znajdują się w innych ogrodach zoologicznych na świecie. Mieszkają w niewoli, często w bardzo ograniczonych przestrzeniach. Wizja całego przedsięwzięcia ma na celu poprawę dotychczasowych warunków środowiska ich życia.

4. ZAGOSPODAROWANIE TERENU

W projekcie koncepcyjnym plac wejściowy i budynek główny „Polaricum” został usytuowany od strony południowej. Lokalizacja uwarunkowana jest położeniem tego obszaru w stosunku do pozostałych stref Śląskiego Ogrodu Zoologicznego (kontynuacja a nie całkowite oddzielenie od stanu istniejącego zagospodarowania), a w szczególności biorąc pod uwagę wejścia na jego teren (wejście główne od południa i wejście boczne od wschodu). Dodatkowo zaakcentowany, zlokalizowany na osi alei głównej ogrodu zoologicznego narożnik budynku głównego naprowadza na strefę wejściową. Jego położenie zależne jest także od konieczności zapewnienia dojazdu technicznego, który jest możliwy od strony stacji transformatorowej. „Polaricum” stanowi wydzieloną naturalnymi barierami część ZOO z nowym niezależnym wejściem.
W centrum założenia znajduje się przypominająca górę lodową wieża widokowa otoczona ze wszystkich stron basenami dla zwierząt. W tym miejscu swój początek mają ścieżki piesze zlokalizowane na różnych wysokościach (podziemne, na wysokości lustra wody, nadziemne) i otoczone skałami z materiałów imitujących naturalne, które dzielą teren na poszczególne wybiegi dla zwierząt. Najniższa kondygnacja stanowi zaplecze techniczne dla całej strefy basenowej.
Wzdłuż granic opracowania znajduje się podziemna droga techniczna, za pomocą której możliwy jest transport żywności oraz obsługa wybiegów. Pawilony przeznaczone dla każdego gatunku zwierząt zlokalizowano przy ścieżkach obwodowych. Dojazd do pawilonów zapewniony tunelem podziemnym.
We wschodniej części zaprojektowano plac zabaw, którego charakter nawiązuje do przewodniej myśli edukacyjnej „Polaricum” jaką jest wyprawa na biegun.
Zagospodarowanie poszczególnych wybiegów zewnętrznych zależne jest od przeznaczenia terenu dla konkretnego gatunku:
- strefa kotików południowych – część basenowa z częścią lądową, elementy imitujące skały, lodowce, kry i góry lodowe; basen prezentacyjny dla organizacji pokazów karmienia i treningów medycznych zwierząt
- strefa niedźwiedzi polarnych – część basenowa z częścią lądową, elementy imitujące skały, lodowce, kry i góry lodowe, jaskinie skalne; elementy wyposażenia wybiegu gwarantujące rozrywkę zwierzętom – konary drzew, piłki, skałki, beczki, kontenery, pachołki drogowe, wiadra, opony, smakołyki zakopane w terenie
- strefa pingwinów – część basenowa z częścią lądową, wodospad, elementy imitujące skały, lodowce, kry i góry lodowe, jaskinie skalne, skaliste  plaże, część terenowa z zadrzewieniem
- strefa ptaków (innych niż pingwiny) z strefy klimatów okołobiegunowych – woliera(-y) z częścią basenową i lądową, elementy imitujące skały, lodowce, kry i góry lodowe
- strefa reniferów – mała część basenowa z częścią lądową, elementy imitujące skały, lodowce, kry i góry lodowe, jaskinie skalne, skaliste  plaże, znaczna część terenowa z zadrzewieniem, paśniki i przyrządy, które mają pomagać reniferom przy wyładowaniu nadmiernej ilości energii
- strefa piżmowołów – część lądowa zadrzewiona, elementy imitujące skały, lodowce, paśniki
- strefa lisów i wilków polarnych – mniejsze wybiegi terenowe zadrzewione, elementy imitujące skały, lodowce, kry i góry lodowe, jaskinie skalne

5. ROZWIĄZANIA FUNKCJONALNE I ARCHITEKTONICZNO-BUDOWLANE

5.1. Budynek główny „Polaricum”
Obiekt dwukondygnacyjny z podziemną strefą techniczną. Na parterze znajduje się strefa wejściowa - zaakcentowany narożnik budynku widoczny z alei głównej ogrodu zoologicznego naprowadza na wejście główne do budynku. Strefa połączona z szatnią, kasami, punktem informacyjnym i częścią sanitarną. Północną ścianę budynku tworzy ogromne akwarium, którego zakończeniem jest otwarty tunel prowadzący do podziemnej części wieży widokowej. Zwiedzający już na tym etapie zostają zaangażowani w edukacyjną podróż po regionach polarnych.  Wschodnią część pierwszej kondygnacji budynku przeznaczono na funkcje techniczne, magazynowe oraz pomoc weterynaryjną, Na piętrze znajduje się sklep z pamiątkami, gastronomia, przestrzeń wystawowa oraz sale warsztatowo – edukacyjne, a także sala konferencyjna z przeznaczeniem na ok. 100 osób. Na ten poziom możliwe jest również dojście bezpośrednio z zewnętrznych ścieżek edukacyjnych.

5.2.Wieża widokowa
Wieża widokowa  to obiekt dostępny z trzech poziomów, którego centrum stanowi trzon komunikacyjny:
- poziom podziemny – część widokowa basenowa – szklane ściany okalające podziemną kondygnację dają możliwość bliskiego kontaktu ze zwierzętami. Widz czuje jakby był w centrum oceanu i może podglądać sprawnie poruszające się w wodzie stworzenia (związek z ideą projektu - człowiek w środowisku zwierzęcia a nie na odwrót). Bezpośrednie dojście do tej części zapewnia   otwarty tunel prowadzący z głównego budynku „Polaricum”
- poziom lustra wody – taras widokowy na poziomie nieco wyższym od lustra wody daje możliwość oglądania zwierząt z innej perspektywy. Zwiedzający mogą również skorzystać z usług gastronomicznych oferowanych w centralnie zlokalizowanej kawiarni. Dojścia zapewnione z zewnętrznych ścieżek edukacyjnych
- poziom nadziemny – mniejszy niż na niższym poziomie taras wyniesiony ponad teren – widok na cały obszar przedsięwzięcia, dojście również poprzez ścieżkę edukacyjną
Zewnętrzną powłokę wieży tworzy połączenie materiałów transparentnych i w odcieniach bieli w taki sposób, by stworzyć imitację góry lodowej będącej tłem dla prezentowanych założeń.

5.3. Pawilony dla zwierząt
Projektuje się pawilony dla każdego gatunku zwierząt, które zlokalizowane są wzdłuż obwodowej ścieżki edukacyjnej. W obiektach tych znajdują się pomieszczenia z przeznaczeniem dla opiekunów (pomieszczenia socjalne, garaż dla samochodu dostawczego, gospodarcze), strefa magazynowa oraz strefa zwierząt (pomieszczenia do doraźnej opieki weterynaryjnej, hodowli i przetrzymywania zwierząt poza obszarem ekspozycji, reprodukcji, przetrzymywania zwierząt w okresie kwarantanny, odchowu młodych osobników i rehabilitacji zwierząt) w części podziemnej (technicznej). W budynkach projektuje się również wewnętrzne wybiegi z możliwością przemieszczania się zwierząt na wybieg zewnętrzny. Dojazd podziemnym tunelem technicznym. Pawilony z zewnątrz przypominają ogromne góry lodowe, przez co oddają charakter naturalnego środowiska polarnego.

5.4. Droga techniczna
Zlokalizowany wzdłuż granic opracowania podziemny tunel, za pomocą którego możliwy jest transport żywności oraz obsługa techniczna i weterynaryjna. Tunel dostępny jedynie dla pracowników ogrodu zoologicznego. Może funkcjonować niezależnie - nawet podczas godzin otwarcia zoo dla zwiedzających.

6. ŚCIEŻKA EDUKACYJNA

Obowiązkowym elementem „Polaricum” jest ścieżka edukacyjna. Rozpoczyna się już od momentu wejścia do głównego obiektu i prowadzi dalej ku zewnętrznym wybiegom dla zwierząt. Zgodnie z przewodnią myślą edukacyjną - „Wyprawa na biegun”, wystawy nakierowane na wszystkie grupy wiekowe społeczeństwa mają pełnić rolę poszerzania wiedzy przyrodniczej i kształtowania społecznych postaw proekologicznych, a w szczególności propagować ochronę gatunków zwierząt ex situ. Jednym z założeń jest wdrażanie edukacji metodami dostosowanymi do współczesnych odbiorców z wykorzystaniem zaawansowanych technik audiowizualnych. Każdej wystawie przyporządkowana jest tablica interaktywna, w której umieszczone są informacje, charakterystyka i cel ekspozycji. Atrakcją dla najmłodszego pokolenia, zintegrowanego ze współczesną techniką, jest aplikacja w telefonach komórkowych. Dzięki wirtualnej grze można zbierać punkty, przedmioty, wskazówki i informacje, które będą pomocne w ostatnim etapie trasy.

Ścieżka edukacyjna została zaproponowana w 2 wariantach:
- standardowa – dostępna dla każdego, starszych, młodszych, niepełnosprawnych
- wyprawa na biegun – z elementami dodatkowymi w postaci drabinek, przejść skalnych i lodowych, ekstremalnych warunków klimatycznych stanowiąca kolejną atrakcję „Polaricum”. Uczestnicy mają możliwość wyboru, którą trasę przemierzają. Obydwie drogi przecinają się w określonych punktach wspólnych.

6.1. I etap – charakterystyka obszarów arktycznych
Pierwszą część wystawy stanowi zapoznanie z dotychczasowym stanem środowiska naturalnego obszarów arktycznych i antarktycznych.

a) jaskinia lodowa – pokój mrozu
Zwiedzający mają możliwość bezpośredniego kontaktu z powierzchniami realnego lodu – specjalnie zaprojektowana jaskinia lodowa, będąca wydzielonym pomieszczeniem z odpowiednimi warunkami temperaturowymi jest obowiązkowym punktem na trasie wyprawy na biegun. Elementami wzbogacającymi salę lodową są uformowane z prawdziwego lodu góry i szczeliny lodowe. Atrakcją dla gości może być również przejście tej komory w przygotowanych rakach, które można otrzymać przed wejściem do pomieszczenia.

b) zorza polarna
Kolejną atrakcją jest zamknięte pomieszczenie, bez dostępu światła dziennego. Wnętrze oddaje charakter nocy polarnej na biegunie. Za pomocą współczesnych technik audiowizualnych można wyświetlać seanse zorzy polarnych. Uczestnicy spektaklu mogą na odpowiednio przygotowanym stole multimedialnym modyfikować wygląd i kolorystykę zorzy polarnej.

c) igloo, ludy rdzenne – Inuits
Elementem wystawy związanym z prezentacją środowiska polarnego jest powiększone pomieszczenie, którego kształt przypomina igloo. Ekspozycja ta jest poświęcona tematyce związanej z codziennym życiem rdzennej ludności obszarów podbiegunowych. Dodatkową atrakcją jest możliwość przebrania się w typowe dla Inuits stroje. Zlokalizowany w sąsiedztwie niewielki basen z grubą pokrywą lodową urozmaici ścieżkę edukacyjną dając możliwość spróbowania swoich sił w codziennym zmaganiu tamtejszej ludności jakim jest łowienie ryb pod wodą (elementy tej części wystawy wykonane z materiałów sztucznych, łącznie ze zwierzętami).

6.2. II etap – przyczyny zmian klimatycznych
Kolejny etap wystawy poświęcony jest przyczynom, które wpływają na środowisko obszarów podbiegunowych (w tym topnienie lodowców) ze szczególnym uwzględnieniem naszego Regionu Śląska, ze względu na długotrwałą i intensywną przeszłość industrialną.

a) kopalnia węgla kamiennego
Atrakcją związaną z tematem ocieplenia klimatu jest, imitująca prawdziwą, kopalnia węgla kamiennego.
Pomieszczenie zlokalizowane poniżej poziomu strefy wejściowej. Nad salą znajduje się posadzka wykonana z materiału transparentnego, która umożliwia oglądanie pracy górników z góry.

b) wystawa fotograficzna
Kopalni węgla kamiennego towarzyszy wystawa fotograficzna poświęcona Regionowi Śląska. Zmiany krajobrazu na przełomie lat, skutki jakie rozwój przemysłu wywarł na środowisko (najbliższe i obszarów arktycznych i antarktycznych).

6.3. III etap - skutki ocieplenia klimatu
Następną fazą ścieżki edukacyjnej jest wystawa poświęcona skutkom ocieplenia klimatu.

a) topniejący lodowiec
Fragment głównego holu stanowi basen wewnętrzny zlokalizowany pod szklaną częścią posadzki, dzięki której zwiedzający mogą udać się w dalszą trasę edukacyjną. Ściany otaczające zbiornik przypominają ogromną górę lodową uchodzącą do morza. Część basenu pozostaje otwarta, a w niej widoczne kry lodowe wykonane z sztucznego materiału.

b) prezentacja ekosystemów lądowych i morskich
Jedną z największych atrakcji „Polaricum” jest prezentacja fauny z strefy klimatów okołobiegunowych. Zwiedzający mają możliwość bezpośredniego kontaktu wzrokowego ze zwierzętami. Pokaz wybranych gatunków zwierząt ma służyć społecznej edukacji zrozumienia zagrożeń w skali globalnej, ich mechanizmów oraz skutków i potrzeby ochrony klimatu Ziemi.

6.4. IV etap – stop ociepleniu klimatu
Ostatnim etapem wyprawy edukacyjnej jest wystawa poświęcona codziennym czynnościom i zachowaniom, które pomogą ograniczyć efekt ocieplenia klimatu i zagrożeń z niego wynikających. To zestaw zasad i propozycji w formie zaaranżowanych wystaw interaktywnych m.in.:

a) gry i quizy
Tematyka związana z ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych: segregacja śmieci, wyłączanie światła, ograniczenie zużycia wody, stosowanie przyjaznych środowisku środków spożywczych i chemicznych, ograniczenie poruszania się środkami transportu drogowego powodującymi emisję szkodliwych spalin do atmosfery.

b) historie opowiadane z perspektywy zwierząt polarnych zagrożonych wyginięciem - wskazówki, które pomogą uratować ich środowisko

c) makieta obrazująca zmieniające się środowisko na przełomie lat
Ekspozycja pokazująca szereg zmian na świecie m.in. topnienie lodowców, podnoszenie poziomu wód, powodzie, wylesianie, pustynnienie, susze. Prezentacja naszej planety w przyszłości.

d) escape room
Zespół kilku mniejszych pomieszczeń przeznaczonych dla kilku grup 10-osobowych, w których zadaniem uczestników gry jest zahamowanie skutków globalnego ocieplenia. Zegarem odmierzającym określony czas gry jest topniejący lodowiec, który należy zatrzymać rozwiązując zagadki z wykorzystaniem wiedzy zdobytej w „Polaricum” oraz wirtualnych przedmiotów i wskazówek zebranych za pomocą aplikacji
w telefonach komórkowych. Tematyka zagadek związana jest z ekologią i codziennymi czynnościami, które mają wpływ na ocieplenie klimatu. Przykładowe zadania:
- wyłączenie wszystkich źródeł światła
- zakręcenie kranu
- segregacja śmieci itp.
Każde wykonane zadanie przyczynia się do zatrzymania topnienia lodowca i do wygrania gry. Przewidziane upominki/nagrody związane z „Polaricum”.